Storytelling for Coaches and Mentors: เล่าอย่างไรให้เกิดการเรียนรู้

เมื่อคำถามอย่างเดียวอาจยังไม่พอ: ใช้เรื่องเล่าอย่างไรให้คนคิดต่อได้

เล่าเรื่องอย่างไรให้ Coachee หรือ Mentee ได้คิด ไม่ใช่แค่ได้ฟัง

การโค้ชที่ดีมักเริ่มต้นจากการฟัง การถามคำถาม และการช่วยให้อีกฝ่ายค้นพบคำตอบของตนเอง แต่ในบางจังหวะ คำถามเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่เพียงพอ โดยเฉพาะเมื่อ Coachee หรือ Mentee กำลังติดอยู่กับมุมมองเดิม มองไม่เห็นทางเลือก หรือรู้สึกว่าตนเองเป็นคนเดียวที่ต้องเผชิญกับความยากลำบากนั้น

เรื่องเล่าสั้น ๆ ที่เลือกอย่างเหมาะสมสามารถเปิดประตูให้เกิดการคิดใหม่ได้ อย่างไรก็ตาม การเล่าเรื่องในการโค้ชหรือการ Mentoring ไม่ใช่การหยิบประสบการณ์ของผู้เล่ามาวางไว้กลางบทสนทนา แต่คือการใช้เรื่องเล่าอย่างระมัดระวัง เพื่อคืนพื้นที่ให้ผู้ฟังได้คิดต่อด้วยตนเอง

Coach และ Mentor ใช้เรื่องเล่าแตกต่างกันเล็กน้อย

ในองค์กร ทั้งการโค้ชและ Mentoring ถูกนำมาใช้เพื่อสนับสนุนการเติบโต ผลการทำงาน และการพัฒนาความก้าวหน้าในสายอาชีพของบุคลากร แม้ว่าทั้งสองแนวทางอาจมีส่วนที่ทับซ้อนกันอยู่บ้าง แต่ก็ไม่เหมือนกันเสียทีเดียว

การโค้ชมักมุ่งเน้นการช่วยให้อีกฝ่ายคิดได้ลึกขึ้น ตระหนักรู้ถึงสมมติฐานหรือกรอบความคิดของตนเอง และค้นพบคำตอบที่เหมาะกับสถานการณ์ของตน

ส่วน Mentoring มักรวมถึงการแบ่งปันความรู้ ประสบการณ์ คำแนะนำเชิงปฏิบัติ และบทเรียนจากผู้ที่เคยผ่านเส้นทางหรือเผชิญสถานการณ์คล้ายกันมาก่อน

ทั้ง Coach และ Mentor สามารถใช้เรื่องเล่าได้ แต่ควรตระหนักถึงบทบาทที่แตกต่างกันของตนเอง

สำหรับ Coach เรื่องเล่าควรทำหน้าที่เสมือน “กระจกอีกบานหนึ่ง” ที่ช่วยให้ Coachee มองเห็นความคิดของตนเองชัดขึ้น ไม่ใช่คำแนะนำที่แฝงมาในรูปของเรื่องเล่า

สำหรับ Mentor การแบ่งปันประสบการณ์สามารถทำได้มากขึ้น เพราะบทบาทหนึ่งของ Mentor คือการถ่ายทอดบทเรียนจากสถานการณ์จริง อย่างไรก็ตาม Mentor ยังคงควรเปิดพื้นที่ให้ Mentee พิจารณาด้วยตนเองว่า บทเรียนใดเหมาะกับบริบทของเขา และบทเรียนใดอาจไม่เหมาะกับสถานการณ์ของเขา

ประโยคง่าย ๆ ที่ช่วยรักษาความเป็นคู่คิดในบทสนทนา เช่น “ฉันมีเรื่องสั้น ๆ เรื่องหนึ่งที่อาจช่วยให้เห็นอีกมุมหนึ่ง คุณสนใจฟังไหม” หรือ “ประสบการณ์ของฉันอาจไม่เหมือนกับสถานการณ์ของคุณทั้งหมด แต่มีบางส่วนที่อาจเป็นประโยชน์ คุณอยากลองฟังแล้วค่อยดูว่าอะไรใช้ได้บ้างไหม”

การขออนุญาตก่อนเล่าเรื่องทำให้อีกฝ่ายยังคงรู้สึกว่า เขามีสิทธิ์เลือก และเป็นเจ้าของการเรียนรู้ของตนเอง

ทำไมเรื่องเล่าจึงช่วยให้เกิดการเรียนรู้: คำอธิบายตามหลัก Neuroscience

เมื่อ Coach หรือ Mentor อธิบายแนวคิดเป็นข้อมูลหรือคำแนะนำโดยตรง ผู้ฟังอาจเข้าใจสิ่งที่ได้ยิน แต่ยังไม่จำเป็นต้องเชื่อมโยงสิ่งนั้นกับชีวิตจริงของตนเองได้ทันที

เรื่องเล่ามีความแตกต่างออกไป เพราะเรื่องราวไม่ได้มีเพียงข้อมูล แต่มีบริบท ตัวละคร ความท้าทาย การตัดสินใจ และผลที่ตามมา องค์ประกอบเหล่านี้ช่วยให้สมองของผู้ฟังทำงานหลายด้านพร้อมกัน

กระบวนการในสมอง	ประโยชน์ในการ Coaching หรือ Mentoring
เชื่อมโยงเหตุการณ์เป็นลำดับที่มีความหมาย	ช่วยให้เข้าใจและจดจำแนวคิดได้ง่ายขึ้น
จำลองสถานการณ์และมุมมองของผู้อื่น	ช่วยให้มองเห็นทางเลือกใหม่
เชื่อมโยงความคิดกับความรู้สึก	ทำให้บทเรียนมีความหมายมากกว่าข้อมูลล้วน ๆ
สร้างภาพและความเข้าใจร่วมกัน	ช่วยให้บทสนทนาเชื่อมโยงกับผู้ฟัง
สร้างระยะห่างจากปัญหาอย่างพอดี	ลดการปกป้องตนเอง และช่วยให้สะท้อนคิดได้ง่ายขึ้น

เรื่องเล่าจึงไม่ใช่เครื่องมือเพื่อทำให้บทสนทนาสนุกขึ้นเท่านั้น แต่เป็นเครื่องมือที่ช่วยให้ผู้ฟังมองเห็นความหมาย เชื่อมโยงกับประสบการณ์ของตนเอง และออกแบบทางเลือกที่เหมาะกับบริบทของตนเองได้ดีขึ้น

เลือกเรื่องให้เหมาะกับเป้าหมายของบทสนทนา

Coach หรือ Mentor อาจใช้แนวทางง่าย ๆ ต่อไปนี้ในการเลือกเรื่องที่จะเล่า

เป้าหมายของบทสนทนา	ประเภทเรื่องที่อาจเหมาะสม
ช่วยให้อีกฝ่ายรู้สึกว่าไม่ได้เผชิญปัญหาอยู่คนเดียว	ประสบการณ์ส่วนตัว หรือเรื่องของบุคคลอื่น
ชวนให้มองเห็นทางเลือกใหม่	กรณีศึกษา เรื่องสมมติ หรืออุปมาอุปไมย
สร้างกำลังใจ	ชีวประวัติ เรื่องการเรียนรู้จากความล้มเหลว หรือประสบการณ์ของผู้ฟังเอง
ช่วยให้เข้าใจแนวคิดที่ซับซ้อน	นิทาน ภาพเปรียบเทียบ หรือเรื่องจากชีวิตประจำวัน
ชวนคิดถึงผลกระทบระยะยาว	กรณีศึกษาธุรกิจ หรือสถานการณ์จำลอง
ช่วยให้เห็นศักยภาพของตนเอง	เรื่องจากประสบการณ์ในอดีตของ Coachee หรือ Mentee

สูตรจำง่าย: เลือกเรื่องให้ตรงกับคน ตรงกับจังหวะ และตรงกับเป้าหมาย

ก่อนเล่าเรื่อง ลองถามตนเองสั้น ๆ ว่า

• ตรงกับคนหรือไม่ — เรื่องนี้เหมาะกับประสบการณ์ ความพร้อม และบริบทของผู้ฟังหรือไม่

• ตรงกับจังหวะหรือไม่ — ตอนนี้ควรเล่าเรื่อง หรือควรฟังและถามคำถามต่ออีกเล็กน้อย

• ตรงกับเป้าหมายหรือไม่ — เรื่องนี้ช่วยให้อีกฝ่ายคิดได้ดีขึ้น หรือเพียงทำให้ผู้เล่าได้พูดถึงประสบการณ์ของตนเอง

• สั้นพอหรือไม่ — สามารถเล่าให้เห็นภาพภายในหนึ่งถึงสามนาทีได้หรือไม่

• มีพื้นที่ให้คิดต่อหรือไม่ — หลังเล่าจบ มีคำถามอะไรที่จะคืนพื้นที่ให้อีกฝ่ายได้สะท้อนคิด

เรื่องเล่าที่ดีจึงไม่ได้วัดจากความสนุกหรือความน่าประทับใจเพียงอย่างเดียว แต่ดูจากสิ่งที่เกิดขึ้นหลังจากเรื่องเล่าจบลง: ผู้ฟังได้คิดอะไรเพิ่มขึ้น เห็นอะไรชัดขึ้น และค้นพบทางเลือกของตนเองได้หรือไม่

เรื่องเล่าไม่จำเป็นต้องมีคำตอบเดียว

ไม่ว่าเรื่องนั้นจะมาจากชีวิตจริง หนังสือ กรณีศึกษา นิทาน หรือสถานการณ์สมมติ สิ่งสำคัญคือ อย่าใช้เรื่องเล่าเป็นคำสั่งที่ซ่อนอยู่

เรื่องเล่าที่ดีไม่ควรทำให้อีกฝ่ายคิดว่า“ฉันต้องทำเหมือนคนในเรื่องนี้” แต่ควรเปิดโอกาสให้เขาถามตนเองว่า “เรื่องนี้ทำให้ฉันมองเห็นอะไรเพิ่มขึ้น และอะไรคือสิ่งที่เหมาะกับบริบทของฉัน”

สิ่งสำคัญที่สุด: หลังเล่าเรื่อง ต้องคืนพื้นที่ให้ผู้ฟัง

เรื่องเล่าจะไม่กลายเป็นเครื่องมือเพื่อการเรียนรู้อย่างเต็มที่ หาก Coach หรือ Mentor เล่าจบแล้วรีบสรุปคำตอบแทนอีกฝ่าย

หลังจากเล่าเรื่อง ควรเว้นจังหวะ และถามคำถาม เช่น

• “เมื่อฟังเรื่องนี้แล้ว อะไรสะกิดใจคุณมากที่สุด”

• “มีส่วนใดคล้ายหรือแตกต่างจากสถานการณ์ของคุณ”

• “เรื่องนี้ทำให้คุณเห็นอะไรที่อาจยังไม่เคยสังเกต”

• “คุณเห็นทางเลือกใหม่อะไรบ้าง”

• “คุณอยากทดลองทำอะไรเป็นก้าวแรก”

คำถามเหล่านี้ช่วยเปลี่ยนเรื่องเล่าจาก เรื่องของผู้เล่า ให้กลายเป็น พื้นที่เรียนรู้ของผู้ฟัง

Storytelling for Coaches and Mentors: เล่าอย่างไรให้เกิดการเรียนรู้

When Questions Are Not Enough: The Power of Storytelling in Coaching and Mentoring

How to Tell a Story That Helps Your Coachee or Mentee Think — Not Just Listen

Good coaching often begins with listening, asking questions, and helping people discover their own answers. Yet there are moments when questions alone may not be enough, especially when a coachee or mentee feels stuck in a familiar way of thinking, cannot see alternative paths, or feels that they are the only person facing a particular challenge.

A carefully chosen short story can open the door to new thinking. However, storytelling in coaching or mentoring is not about placing the storyteller’s experience at the center of the conversation. It is about using a story thoughtfully, so that the listener has more space to reflect, make connections, and develop their own insights.

Coaches and Mentors Use Stories in Slightly Different Ways

In organizations, both coaching and mentoring are commonly used to support people’s growth, performance, and career development. Although the two approaches sometimes overlap, they are not exactly the same.

Coaching is usually centered on helping people think more deeply, become more aware of their own assumptions, and discover answers that fit their situation. Mentoring often includes sharing knowledge, experience, practical guidance, and lessons learned from someone who has travelled a similar path before.

Both coaches and mentors can use storytelling, but they should remain mindful of their respective roles.

For a coach, a story should serve as an additional mirror, helping the coachee see their own thoughts more clearly. It should not become advice disguised as a story.

For a mentor, there is more room to share personal experiences because one of the mentor’s roles is to pass on lessons learned from real situations. Nevertheless, a mentor should still leave space for the mentee to decide which lessons are relevant to their context and which may not be applicable.

Simple phrases can help preserve a sense of partnership in the conversation:

“I have a short story that may offer another perspective. Would you be interested in hearing it?”

Or: “My experience may not be exactly the same as yours, but some parts of it might be useful. Would you like to hear the story and then consider what, if anything, may apply to your situation?”

Asking for permission before telling a story helps the other person retain a sense of choice and ownership of their own learning.

Why Stories Support Learning: A Neuroscience Perspective

When a coach or mentor explains an idea through facts or direct advice, the listener may understand the message intellectually. However, they may not immediately connect it with their own real-life situation.

Stories work differently. A story does not contain information alone. It also includes context, characters, challenges, decisions, and consequences. These elements encourage the listener’s brain to engage in several processes at the same time.  

Brain Process	Benefits in Coaching or Mentoring
Connecting events into a meaningful sequence	Helps the listener understand and remember an idea more easily
Mentally simulating situations and considering other people’s perspectives	Helps the listener see new possibilities
Connecting thoughts with feelings	Makes the lesson more meaningful than information alone
Building a shared picture and shared understanding	Helps the conversation feel more relevant and relatable
Creating an appropriate distance from the problem	Reduces defensiveness and makes reflection easier

Stories are therefore not merely a way to make conversations more engaging. They help listeners make meaning, connect ideas with their own experiences, and consider options that are appropriate for their circumstances.

A Simple Formula: Choose the Right Story for the Person, the Moment, and the Purpose

Before telling a story, pause briefly and ask yourself:

• Is it right for the person? Is this story appropriate for the listener’s experience, readiness, and context?

• Is it right for the moment? Is this the right time to tell a story, or would it be more helpful to continue listening and asking questions?

• Is it right for the purpose? Will this story help the other person think more clearly, or does it mainly give the storyteller an opportunity to talk about their own experience?

• Is it short enough? Can the story be told clearly and vividly within one to three minutes?

• Does it leave room for reflection?What question will you ask after the story to return the space to the listener?

The value of a story should not be measured only by how entertaining or impressive it is. What matters is what happens after the story ends:

• Does the listener think more deeply?

• Do they see the situation more clearly?

• Can they discover options that are right for them?

A Story Does Not Need to Have Only One Answer

Whether a story comes from real life, a book, a case study, a fable, or a hypothetical scenario, the most important principle is this: do not use a story as a hidden instruction.

A good story should not lead the listener to think: “I need to do exactly what the person in the story did.”

Instead, it should encourage them to ask: “What does this story help me see more clearly, and what might be appropriate for my own situation?”

Most Importantly: Return the Space to the Listener

A story cannot fully become a tool for learning if the coach or mentor finishes the story and immediately explains the answer on the listener’s behalf.

After telling a story, pause. Then ask a reflective question, such as:

• “What part of the story resonated with you most?”

• “Which parts feel similar to or different from your situation?”

• “What does this story help you notice that you may not have considered before?”

• “What new possibilities do you see?”

• “What would you like to experiment with as a first step?”

These questions transform the story from the storyteller’s experience into a learning space for the listener.

"A Good Story Does Not Give the Answer. It Opens the Door to One."

Article by Atchara Juicharern

©Copyright – All rights reserved.